Yolsuzluğu Görmemek ve Kul Hakkı

19 Temmuz 2002 Cuma

Bir bankada müfettişlik yaparken bir yolsuzluğu görmezlikten gelmek kul hakkına girer mi? Ben olayın üzerine gittiğim için başım epey ağrıdı ve şimdi işsizim...

Cahidi White

Öncelikle sorunuza biraz geç cevap verdiğim için özür dilerim. Yetişmekte zorlanıyorum. Fakat yine de gecikmeli de olsa cevaplamayı uygun görüyorum.

Benim bildiğim kadarıyla, bir kul hakkı çiğneniyorsa yapılan yolsuzluğu görmezden gelemezsiniz. Aksi takdirde kul hakkı ihlal edilmiş olur. Fakat fıkıhta bu konuyla ilgili bazı temel kurallar bulunmaktadır. Bunlar:

1) İki zarardan birini tercih etmek zorunda kalırsanız küçük zararı tercih etmeniz gerekir. Bu durumda yapılan yolsuzluğu ortaya çıkarmanız durumunda doğacak zararla, çıkarmamanız durumunda doğacak zararı kıyaslayacaksınız. Hangisi küçükse onu tercih edeceksiniz. Buna kendi kaybınızı da dahil edebilirsiniz.

2) Def'i mazarrat celbi maslahattan evladır. Yani bir konuda herhangi bir zararın bertaraf edilmesi faydanın elde edilmesinden önce gelir. Buna göre yapacağınız işten bir fayda elde edilecek ama bunun karşılığında da ona denk bir zarar doğacaksa zararın doğmaması için faydadan da vazgeçmeniz gerekir. Ama zarar ile fayda arasında denklik yoksa o zaman faydayı tercih edebilirsiniz.

3) İki maslahattan birini terk etmek zorunda kalırsanız küçük maslahatı terk etmeniz gerekir. Yani sizi zorlayan bir tercihle karşı karşıyasınız. İşin içinde hem sizin menfaatiniz, hem de herhangi bir kişinin menfaati var. Kendi menfaatinizi tercih etmeniz durumunda diğer kişinin menfaati gidiyor, diğerinin menfaatinin alınmasına yardımcı olursanız kendi menfaatinizi kaybediyorsunuz. Bu durumda büyük menfaati kurtarıp, küçük menfaati terk etmeniz gerekir. Aynı kural işin içinde siz olmasanız, iki kişiden birinin menfaatini tercih etmeniz gerekse de geçerlidir. Ama kendi menfaatiniz büyük olduğu için onu kurtarmanız durumunda, menfaati kaybolan kişinin menfaatini kısmen de olsa telafi ederseniz vebalden kurtulursunuz. İşin içinde siz yoksanız o zaman sizin menfaati kaybolan tarafın bu kaybını telafi etmeniz gerekmez.

Buna göre bir yolsuzlukla karşılaştığınızda onu mutlaka görmeniz gerekir. Ama sonuç konusunda yukarıda verdiğimiz ilkeleri göz önünde bulundurarak bir mazarrat-maslahat dengelemesi yaparak karar vermeniz gerekir. Fakat mazarrat maslahat derken sadece para kaybı ya da kazançlarını esas almayacaksınız. Toplumsal ve ahlaki fayda ve zararları da göz önünde bulundurmanız gerekir. Örneğin rüşvet ve yolsuzluğun yaygınlaşmasına sebep olmak bir mazarrattır, bunun yayılmasını önlemek bir maslahattır.