Karadağ'ın Bağımsızlığı ve Sancak

26 Mayıs 2006 Cuma, Vakit gazetesi

Tito zamanında Yugoslavya, Bağlantısızlar Hareketi'nin lideri olarak bilinirdi. O zamanki resmi adı Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti'ydi ve altı federal cumhuriyetle iki özerk bölgeden oluşuyordu. Tito'nun ölümünden sonra ülkeye münavebeli bir başkanlık sistemi getirildi. Yani federal cumhuriyetlerin başkanları sırayla ülke başkanlığını yapacaklardı. Ancak halka tamamlanamadan federasyon dağılma sürecine girdi. Hırvatistan, Slovenya ve Makedonya sorunsuzca ayrıldı. Bosna-Hersek'in ayrılma kararı vermesi üzerine savaş çıkarıldı. Çünkü Sırplar buradaki Müslümanların haklarını tam almalarını istemiyor, onları dar bir alana sıkıştırmak istiyorlardı. Tıpkı Filistin'de olduğu gibi. Bosna-Hersek sorunu uzun süren bir savaşın ardından ve yüz binlerce insanın kanı akıtıldıktan, milyonlarcasının hakları gasp edildikten sonra Dayton Anlaşması'yla sonuca bağlandı.

1992'de başlayan dağılma sürecinden sonra Belgrad'a bağlı iki federal cumhuriyet kaldı. Sırbistan ile Karadağ (Montenego). Karadağlılarla Sırplar arasında etnik ve kültürel yakınlık olması bu birlikteliğin sürdürülmesinde etkili oldu. Ama uzun sürmedi ve 21 Mayıs 2006'da gerçekleştirilen referandum sonuçlarına binaen "boşanma" kararı alındı. Böylece "Yugoslavya" kimliği artık tamamen tarihe gömülmüş oldu. Krallıktan sosyalist federasyona, sonra da dağılmaya doğru bir süreç izleyen bu kimliğin son parçası da artık Sırbistan Cumhuriyeti adıyla dünya devletler ailesindeki yerini alacak.

Karadağ'ın bağımsızlığını ilan etmesiyle Sancak meselesi yeniden dünya gündemine oturdu. Sebebi ise Sancak bölgesinin 1912 Balkan Harbi sonrası imzalanan anlaşmalarla Karadağ'la Sırbistan arasında paylaşılmış olması.

Sancak kuzeyden güneye Karadağ'la Sırbıstan'ın bağlantısını sağlayan alan üzerinde yer alıyor. İkisi arasında paylaşılmasına imkân olması da bu yüzden. Doğudan batıya doğru ise Kosova ile Bosna - Hersek arasında bir köprü mahiyeti taşıyor. Dolayısıyla bölgede coğrafi yönden stratejik bir konuma sahip. Eğer ki Sırbistan ve Karadağ'ın tasallutu altında olmasa Kosova Müslümanlarıyla Bosna - Hersek Müslümanlarının daha sıkı ve daha kolay münasebetler kurabilmeleri için bir irtibat köprüsü vazifesi görecektir.

Sancak normalde ismini bölgenin merkezi durumundaki Yeni Pazar'dan almaktadır. Çünkü Osmanlı döneminde söz konusu bölge Bosna-Hersek'e bağlı yedinci sancaktı ve merkezine atfen Yeni Pazar Sancağı diye anılırdı. Daha sonra izafet terkibi unutularak sadece Sancak ismi akıllarda kaldı. Tıpkı Medinetu'n-Nebi (Peygamber Şehri) terkibinin unutulup Medine (Şehir) isminin akıllarda kalması gibi. Nüfusu 550 bin civarındadır. Toplam yüzölçümü 8867 km2'dir. Zikrettiğimiz bölünmenin sona ermesi ve bölgenin bütün halinde özerk bir bölge statüsü kazanması için yürütülen siyasi çabalardan istenen sonuç elde edilememiştir.

Karadağ'ın bağımsızlığını ilan etmesinin Sancak'a olumsuz etkisi de zaten söz konusu bölünmenin devam ediyor olmasından kaynaklanmaktadır. Sancak Müslüman Boşnak Milli Konseyi'nin bölgelerinin özerk statü kazanarak bütün halinde Karadağ veya Sırbistan'dan birinin sınırları içinde kalması için yürüttüğü çalışmalardan da sonuç alınamadı. Şimdi bağımsızlık sonrasında, Sancak bölgesi içinde yer alan 11 belediyeden 6'sı Sırbistan, 5'i ise Karadağ tarafında kalmış olacak. Başkent Yeni Pazar Sırbistan sınırları içinde kalan kısımda yer alıyor. Şimdi çözüm Sancak'ın her iki tarafın tasallutundan da kurtularak bağımsızlık kazanması için mücadelede.