Afganistan Bilmecesi

Arap aleminde, Arap ülkelerinin liderleri hakkında söylenen yaygın bir söz vardır: "İttefeku 'ala ella yettefiku." Yani: "Onlar aralarında ittifak sağlamayacakları üzere ittifak etmişlerdir." Bugün ne yazık ki, aynı söz Afganistan'daki liderler için de geçerli hale gelmiştir. Allah'ın kelamının yüceltilmesi gayesinin yerini birtakım dünyevi çıkarlar elde etme gayesi alınca veya ikisi birbirine karıştırılınca böyle bir sonuç ortaya çıkmaktadır. Afganistan'da Doğu blokunun çökmesine yol açan kahramanca bir mücadelenin başarıya ulaşmasının arkasında o cihada iştirak eden insanların ihlaslarından kaynaklanan ilahi yardım vardı. Ama bugün ABD ve Pakistan ittifakının karşılarına çıkardığı Taliban grubu karşısında acze düşülmesi, geçmişteki ihlasın yerini birtakım dünyevi hesapların almasıdır.

Taliban'ın kimliği, geçmişi ve arkasında duran uluslararası güçler hakkında önemli bilgiler içeren bir dosyayı Vahdet'in onuncu sayısında Kapak dosyası olarak yayınlamıştık. Aynı bilgileri burada tekrar etme gereği duymuyoruz. Oradaki bilgileri okumamış olanlar veya bilgilerini tazelemek isteyenler Vahdet'in onuncu sayısına başvurabilirler. Burada son gelişmelerle ilgili bazı yeni bilgileri aktarmak istiyoruz.

Afganistan'ın özellikle kuzey kesiminde çatışmalar devam ediyor. Kuzeydeki çatışmaların bir tarafında Taliban, diğer tarafında ise Taliban Karşıtı İttifak var. Ancak şu bir gerçek ki, bu ittifakı oluşturan grupları bir arada tutan tek ortak yan "Taliban karşıtlığı". Bu ittifaka mensup gruplardan Cemiyeti İslami'nin askeri kanadının başını çeken Ahmedşah Mesud'a bağlı birliklerin geçmişte Rus kuvvetlerine karşı verdiği mücadele bir destan gibi anlatılırdı. Mesud da o zaman kendi adıyla değil daha çok "Penşir Aslanı" adıyla anılırdı. Ama şimdi ABD ve Pakistan destekli Taliban güçleri karşısında ciddi bir ilerleme kaydettiğine dair haberler alamıyoruz.

Öte yandan bir ara Türkiye'ye sığınan Özbek general Raşit Dostum yeniden ülkesine döndü. Dostum, etrafına adam toplayabilmek için Özbek kavmiyetçiliğinin yanına "aperitif" olarak biraz "İslamcılık" da katıyor. Bu politikasıyla Afganistan'ın İslami duyarlılığa sahip ama İslami bilgi ve bilinçten yoksun Özbek kökenli insanlarını etrafına toplamayı başarıyor. Oysa Raşid Dostum'a stratejik ve maddi destek veren Özbekistan devlet başkanı İslam Kerimov kendi ülkesinde İslami faaliyet yürütmek isteyenlere göz açtırmıyor. Dostum'un kendisi de zaten eski komünist rejimin bir kalıntısı ve düşünce yapısında ciddi bir değişiklik olduğuna dair bariz emareler de yok. Hal böyleyken "denize düşen yılana sarılır" misali bazı İslami gruplar zaman zaman Taliban karşısında onunla işbirliği yapmak zorunda kalıyorlar. Onun gerçekte nasıl bir kimlik ve amaç taşıdığını bildikleri halde. Bu tür ittifaklar tabii ki, Dostum'un Özbekleri etrafına toplamak amacıyla kullandığı İslamcılık kamuflajını biraz daha etkili kılmaktadır. Özbeklerin Dostum'un etrafında toplanmaları ise Afganistan'daki İslami bilinçlenmeyi olumsuz bir şekilde etkilemektedir. Çünkü "ırkçılık, kavmiyetçilik" cahiliye anlayışından bir parçadır. İslam'ın cahiliye anlayışına kılıf olarak kullanılması ise bu yüce dinin izzetine asla yakışmaz. Zaten Seyyid Kutub (rh. a.)'un ifadesiyle İslam, toplumun cahiliye ile bütün bağlarını kesmiş, onu yepyeni bir hayat tarzına, yepyeni bir anlayışa kavuşturmuştur.

Taliban Karşıtı İttifak'ın dışında kalan Hizbi İslami'nin lideri Gulbeddin Hikmetyar, Ahmedşah Mesud'u Rusya'ya bağlı olmakla ve Rusya'dan silah almakla suçladı. Hikmetyar, bunun yanı sıra Ahmedşah Mesud'un bağlı olduğu Cemiyeti İslami'nin lideri Rabbani'nin Kabil'e hakim olduğu sıralarda Taliban'a destek verdiğini de ileri sürdü. Gerçi bu iddialarla tarihi gelişmeler arasında birtakım çelişkiler olduğu açık. Ancak Hikmetyar'ın böyle bir dönemde bu tür iddialarla ortaya çıkmasının arkasında ne gibi amaçların yattığını anlamak da zor.

Son günlerde Taliban karşıtı güçler, Kuzey Afganistan'ın en önemli merkezi durumundaki Mezarı Şerif şehrinin Taliban güçlerinden arındırılacağı yolunda açıklama yaptılar. Taliban Karşıtı İttifak'ın üyelerinden olan ve genellikle Afganistan şiilerinin oluşturduğu Hizbi Vahdet'in lideri Kerim Halili'nin yaptığı açıklamaya göre Mezarı Şerif'in boşaltılmasına Taliban güçleri razı oldular. Bir başka açıklamaya göre de Taliban söz konusu ittifakla masaya oturup görüşmelerde bulunmaya razı oldu. Taliban Karşıtı İttifak, genellikle Özbek kökenlilerin oluşturduğu ve Abdülmelik Han'ın liderliğindeki Cümbüşi Milli Harekatı, Rabbani'nin liderliğindeki Cemiyeti İslami ve İran destekli Hizbi Vahdet adlı gruplardan oluşuyor.