2019'da İslam Dünyası

Ocak 2020, Ribat

Filistin: Gazze'deki direniş hareketleriyle yapılan ateşkese rağmen siyonist işgal rejiminin bu bölgeye yönelik saldırıları 2019 içinde de aralıklarla devam etti. Gazze'deki halkın Ablukayı Kırma ve Büyük Dönüş Yürüyüşü gösterileri de özellikle Cuma günleri haftalık periyotlarla sürdürüldü. Bu gösterilerin tamamen sivil nitelikli olmasına rağmen işgal rejimi silahlı müdahalelerde bulundu. İşgal rejiminin 2019 yılı içinde Gazze'ye yönelik en geniş çaplı saldırısı ise 12 Kasım 2019 tarihinde işgal güçlerinin İslami Cihad Hareketi'nin iki komutanına yönelik suikastine Filistin direnişinin füzelerle karşılık vermesi üzerine gerçekleştirildi. Filistin direnişi işgal güçlerine karşı kararlı bir mücadele verdi. Siyonist rejim Mısır'ın devreye girmesiyle yeniden ateşkesi kabul etti.

Filistin'le ilgili 2019'da meydana gelen en önemli gelişmelerden biri ABD'nin Batı Yaka ve Kudüs'te Filistinlilerin arazilerinin gasp edilmesi suretiyle inşa edilen yahudi yerleşim merkezlerinin yasalara aykırı olmadığını ileri sürmesi oldu. ABD'nin bu yöndeki açıklaması işgalciyi cesaretlendirdi ve Kudüs'ün doğusundaki Sur Bahir köyüne bağlı Vadi'l-Hıms Mahallesi'nde Filistinlilere ait 70 daireden oluşan 11 binayı yıktı.

Mahmud Abbas yönetimine bağlı Rami El-Hamdallah hükümeti 29 Ocak'ta istifa etti ve yerine Muhammed Iştiyye'nin başbakanlığında yeni bir hükümet kuruldu. Bu değişiklik Fetih'in kendi içindeki bir hesaplaşmadan kaynaklanıyordu.

Suriye: Suriye'yle ilgili olarak 2019'da yaşanan en önemli gelişme Türkiye'nin PKK terör örgütünün Suriye kanadı durumundaki PYD'nin militanlarını sınırdan uzaklaştırmak amacıyla gerçekleştirdiği Barış Pınarı Harekatı oldu. ABD'nin ve muhtelif Avrupa ülkelerinin itirazına rağmen gerçekleştirilen harekat karşısında PYD, ABD'nin desteğine güveniyordu. Ancak ABD Türkiye ile doğrudan karşı karşıya gelmek istemediğinden bu örgüte sahada destek vermedi ve yapılan uzun görüşmelerden sonra, Türkiye'nin şartlarını büyük ölçüde kabul ederek, Fırat Nehri'nden Irak sınırına kadar uzanan 440 km. uzunluğundaki sınır şeridi üzerinde 32 km derinlikteki bir alanın PKK militanlarından arındırılması, buranın güvenli bölge haline getirilmesi, bu alandaki PKK militanlarının tüm mevzilerinin imha edilmesi, ağır silahlarının toplanması şartıyla bir anlaşma sağlandı.

İdlib bölgesinin çatışmasızlık alanı ilan edilmesine rağmen gerek Baas rejiminin ve gerekse onun arkasında duran Rusya ve İran güçlerinin bu bölgeye yönelik saldırıları 2019 boyunca aralıklı olarak devam etti. Saldırılarda çok sayıda sivil hayatını kaybetti.

Yemen: Yemen'de bir yandan Husi örgütüyle Körfez Koalisyonu'nun desteklediği Aden hükümeti arasında savaş devam ederken 2019'da BAE'nin desteklediği ayrılıkçı Güney Geçiş Konseyi ile Abdurabbih Mansur El-Hadi liderliğindeki Aden hükümeti arasında da bir güç savaşı ortaya çıktı. Güney Geçiş Konseyi Ağustos ayında gerçekleştirdiği bir operasyonla Aden'de başkanlık sarayı olarak kullanılan Maaşik Sarayı'nı ele geçirerek El-Hadi hükümetine darbe yaptı. Sonra BAE ile Suudi Arabistan arasında yapılan bir anlaşmayla sarayı terk etti.

Afganistan: Taliban ile ABD arasında bir anlaşma sağlanması için Katar'ın başkenti Doha'da görüşmeler yapıldı. Tam anlaşmanın kenarına yaklaşıldığı sırada ABD Başkanı Trump, 6 Eylül'de Kabil'de, içlerinde bir Amerikan askerinin de bulunduğu on bir kişinin ölümüne neden olan saldırının gerçekleştirilmesini gerekçe göstererek Taliban'la görüşmeleri durdurduğunu açıkladı. Görüşmeler 2019 sonlarına doğru yeniden başladı.

Libya: Libya'yla ilgili en önemli gelişmelerden biri Türkiye'yle deniz hududu ve askeri işbirliği konusunda anlaşma imzalanması oldu. Bu anlaşma Yunanistan, İsrail ve Arap dünyasındaki ihanet rejimleri başta olmak üzere muhtelif ülkeleri rahatsız etti.

Öte yandan Trablus'taki Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH)'ne karşı, Arap dünyasındaki ihanetçi rejimlerin yardım ve desteğiyle savaş veren isyancı general Halife Hafter liderliğindeki milis güçlerin saldırıları da devam etti. Hafter'in adamları özellikle UMH'nin Türkiye'yle anlaşma imzalamasından sonra saldırılarını yoğunlaştırdılar. Bunda anlaşmadan rahatsız olan ülkelerin bu örgütü devreye sokmalarının etkisi vardı. UMH'ye bağlı güçler Hafter militanlarına karşı başarılı bir savunma gerçekleştirdi.

Sudan: Sudan'da ayaklanmalar 2019'da da devam etti. 11 Nisan'da ordu Ömer El-Beşir'e darbe yaptı. 12 Nisan'da darbe lideri Avad bin Avf Askeri Konsey'in başkanlığından istifa etti ve bu konseyin başkanlığına Abdülfettah El-Burhan geçti. Bu ise darbe içinde bir darbeydi. İkinci darbede ise Suud destekli Muhammed Hamdan Daklu'nun önemli rolü vardı.

Ülkede isyanı organize etmek için oluşturulan Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri darbecilerle uzun bir pazarlıktan sonra 17 Ağustos Cumartesi günü geçiş sürecinin başlatılmasına dair anlaşma imzaladı. Anlaşmaya göre geçiş süreci 39 ay sürecekti. Bu süre içinde devletin en üst kademesinde 11 üyeli bir Devlet Konseyi olacaktı. Bu konseyin beş üyesi anlaşmaya sivil hareketi temsilen imza atan Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri tarafından, beş üyesi de askerler tarafından tayin edilecekti. Bir kişi de ortak kararla sivillerden seçilecekti. Konseyin başkanı geçiş sürecinin ilk 21 ayında askerlerden, sonraki 18 ayında sivillerden olacaktı. Bu süreç içinde ülkenin 300 üyeli bir parlamentosu olacaktı. Üyelerin %67'si Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri tarafından belirlenecekti. Kalan üyelikler El-Beşir yönetimiyle ilişkisi olmayan partilere dağıtılacaktı.

Cezayir: Dört dönem cuntanın desteğiyle cumhurbaşkanı seçilen Abdülaziz Buteflika'nın 2019'da yapılacak seçimlerde yeniden aday olacağını açıklaması ülkede Şubat ayından itibaren protesto eylemlerine neden oldu. Bu eylemler karşısında Buteflika adaylıktan vazgeçtiğini açıkladı. Ama olaylar yine durulmadı. Bunun üzerine ordunun zorlamasıyla Buteflika görevi bıraktı ve geçici olarak Meclis Başkanı cumhurbaşkanı oldu. 12 Aralık tarihinde de yeniden cumhurbaşkanlığı seçimleri yapıldı. Ancak halk seçimlere güvenmediğinden katılım düşük oldu. Seçimleri de cunta tarafından desteklenen ve Buteflika'nın başbakanı olarak görev yapmış olan Abdülmecid Tebbun kazandı. Bu sonuç halkı memnun etmedi ve seçimlerin iddia edildiği gibi dürüst olmadığı kanaatinin güçlenmesine neden oldu.

Mısır: Mısır'da 20 Nisan'dan itibaren 4 gün süren referandumun sonunda Sisi diktasının dayattığı yeni Anayasa ülke halkına kabul ettirildi. Yeni anayasanın en önemli yanı diktatör Sisi'nin saltanatta kalma süresini uzatması oldu. Bu değişikliğe göre Sisi artık 2030'a kadar saltanatta kalabilecek.

Mısır'ın meşru seçimle iş başına gelmiş tek cumhurbaşkanı olan Muhammed Mursi 17 Haziran 2019'da bir duruşma esnasında hayatını kaybetti.

İspanya'da ikamet eden ve Mısır ordusunun muhtelif ihalelerine girmiş olan iş adamı Muhammed Ali'nin Sisi'nin ve ailesinin yolsuzluklarına dair belgeleri gün yüzüne çıkarması ülkede yeniden halkın meydanlara çıkmasına ve Sisi'ye karşı gösteriler düzenlemesine neden oldu. Ancak Sisi bu gösterilere karşı polis şiddeti kullanarak olayların yayılmasını önledi.

Irak: Sudan, Cezayir ve Mısır'da meydana gelen olaylar Irak'ta da hükümetin kötü politikalarına ve ekonominin kötü gitmesine karşı halkın meydanlara çıkmasına neden oldu. Erbain törenleri nedeniyle bir süre ara verilen gösteriler daha sonra yeniden başladı ve kesintisiz bir şekilde devam etti. Irak hükümeti olayları bastırmak için çok sert bir tavır sergiledi ve yüzlerce kişiyi katletti. Ancak olayların önüne geçemeyince Başbakan Adil Abdülmehdi'nin başkanlığındaki hükümet Kasım ayında istifa etti. Onun istifası olayların durmasını sağlamadı ve gösteriler yine devam etti.

Lübnan: Lübnan'da uzun süren pazarlıklardan sonra 31 Ocak 2019'da yeni hükümet konusunda anlaşma sağlandı. Ancak ülkedeki ekonomik sorunlar yüzünden zaten sıkıntılı olan halka bir de iletişim vergisi getirilmesi ve whatsapp konuşmalarının paralı hale getirilmesi bardağın taşmasına ve insanların meydanlara çıkmasına neden oldu. Gösteriler karşısında Başbakan Sa'd El-Hariri'nin hükümeti istifa etti. Ancak yeni bir hükümet kurulamadı.

Tunus: Tunus'ta 6 Ekim Pazar günü parlamento seçimleri yani genel seçimler, 13 Ekim Pazar günü de cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turu gerçekleştirildi. Liderliğini fikir adamı Raşid El-Gannuşi'nin yaptığı Nahda Partisi 217 üyeli parlamentoda 52 sandalye kazandı. İkinciliği alan Tunus'un Kalbi Partisi'nin aldığı sandalye sayısı ise 38 oldu. Cumhurbaşkanlığına anayasa profesörü Kays Said seçildi. Yeni cumhurbaşkanı hükümeti kurma görevini Nahda Partisi'ne verdi.

İran: 12 Mayıs'ta Birleşik Arap Emirlikleri (BAE)'nin Fuceyre limanında petrol taşıyan dört gemiye saldırı düzenlendi. 13 Haziran'da da Umman Körfezi'nde Japon nakliye şirketine ait iki gemiye saldırı oldu. ABD ve Körfez ülkeleri bu olayların arkasında İran'ın olduğunu iddia etti. Bu olaylardan sonra İngiltere'ye bağlı Cebelitarık, Suriye'ye petrol götürdüğü iddiasıyla İran gemisine el koydu. İran da Hürmüz Boğazı yakınlarında İngiltere'nin Stena Impero gemisine el koydu. Bunun üzerine Cebelitarık Yüksek Mahkemesi İran gemisinin mürettebatıyla birlikte serbest bırakılmasına karar verdi. ABD'nin geminin kendisine teslim edilmesi talebini de yerine getirmedi. İran'a yönelik ambargo ise 2019'da daha da katılaştırılarak sürdürüldü.

Pakistan: Hindistan işgali altındaki Cammu Keşmir bölgesinde 14 Şubat'ta Hindistan polis milislerine karşı gerçekleştirilen ve 44 polisin ölümüne neden olan eylemden Hindistan'ın Pakistan'ı sorumlu tutması iki ülke arasında gerginliğe neden oldu. Pakistan'ın olayla kendisinin bir ilgisinin olmadığını ve eylemi gerçekleştiren gruba da destek vermediğini söylemesine rağmen Hindistan, Pakistan'a yönelik ithamlarında ısrarlı davrandı. Hindistan uçakları Pakistan'a gözdağı vermek amacıyla bu ülkenin hava sahasını ihlal etmeye başladı ve Keşmir'e yönelik gerilla faaliyetleri yürüten gruplara ait olduğu iddiasıyla bazı hedeflere saldırı düzenlediler. Bunun üzerine Pakistan, kendi hava sahasına geçen iki uçağı vurdu. Bunlardan biri Pakistan topraklarına düştü. Biri de geri dönerek işgal altındaki Cammu Keşmir topraklarına düştü.

Suudi Arabistan: Veliaht Prens Muhammed bin Selman, Cemal Kaşıkçı cinayetinden dolayı maruz kaldığı daralmayı aşmak ve yeni bağlantılar kurmak için Şubat 2019'da Pakistan, Hindistan ve Çin'e yönelik uzun süreli bir Asya turu gerçekleştirdi. Bu turunda birçok önemli ekonomik anlaşma imzaladı.

Suud yönetiminin siyasi muhaliflerini susturmak amacıyla hapse attığı düşünce mahkumları açlık grevi düzenledi.

BM, Cemal Kaşıkçı cinayetini soruşturmak için Yargısız ve Keyfi İnfazlar Özel Raportörü Agnes Callamard'ın başkanlığında bir heyeti Türkiye'ye gönderdi.

Kral Selman ile oğlu arasında ihtilaflarlar yaşandı ve kral oğlunun bazı yetkilerini iptal etti.

14 Eylül Cumartesi günü Suudi Arabistan'ın, Amerikalıların da ortak olduğu milli petrol şirketi Saudi Aramco'nun iki büyük tesisine silahlı insansız hava araçlarıyla arka arkaya saldırılar düzenlendi ve bu tesisler büyük zarar gördü. O yüzden Suudi Arabistan petrol üretimini yüzde elli oranında azaltmak zorunda kaldı. Saldırıyı İran'ın desteklediği ve Yemen'de hakimiyet savaşı veren Husi örgütü üstlendi.

Bahreyn: 25-26 Haziran tarihlerinde Yüzyılın Anlaşması'nın ekonomik ayağını oluşturan Bahreyn Çalıştayı düzenlendi. Çalıştayın amacı Arap ülkeleriyle İsrail arasındaki ekonomik ilişkileri güçlendirmekti.

Moritanya: Kuzeybatı Afrika ülkelerinden Moritanya İslam Cumhuriyeti'nde Muhammed Veled El-Gazvani 22 Haziran'da gerçekleştirilen seçimlerde oyların %52'sini alarak cumhurbaşkanı seçildi.

Doğu Türkistan: Çin'in Doğu Türkistanlı Uygurlara işkence amacıyla "eğitim kampları" görünümü vererek işkence kampları kurması tüm dünyada tepkilere neden oldu. BM İnsan Hakları Konseyi'ne üye 22 ülke Çin'in Doğu Türkistan bölgelerinde Uygur Müslümanları ve diğer Müslüman azınlıkları toplu cezalandırmaya tabi tutmak amacıyla kurduğu kampların kapatılması ve bu kamplarda toplanan insanların serbest bırakılması çağrısı yapmak amacıyla bir mektup imzaladı. Ancak Çin yönetimi bu mektuba tepki gösterdi ve böyle bir mektup yayınlanmasını kendisinin iç işlerine müdahale olarak değerlendirdi.

Moro: 21 Ocak ve 6 Şubat tarihlerinde özerklik referandumu yapıldı. Toplamda evet oyları %80'e yaklaştı. Ancak bazı bölgelerde hayır oyları çok çıktı. Bu bölgeler Bangsamoro Özerk Bölgesi'ne dahil edilmedi. Referandumdan sonra Bangsamoro Özerk Bölgesi ve bu bölgede bir geçiş otoritesi oluşturuldu.

Keşmir: Hindistan 1974'te Anayasasına eklediği ve Keşmir'e özerkliğe benzer bir özel statü veren 370. maddeyi 2019'da iptal etti ve böylece bu bölgenin özerk statüsünü kaldırdı.